به گزارش بازار انرژی از ایرنا، به تازگی محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور اعلام کرده است که امسال با خارج شدن ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید گاز و بازگشت تنها ۹۵ میلیون مترمکعب، حدود ۱۳۵ میلیون مترمکعب ظرفیت همچنان از مدار خارج است. با احتساب ناترازی سال گذشته، میزان کسری گاز امسال می‌تواند به حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب برسد.
برای جلوگیری از محدودیت صنایع، دولت اقداماتی را در زمینه تغییر ساعت کاری ادارات و استفاده از سوخت مایع در نیروگاه‌ها آغاز کرده است اما به نظر می رسد امسال نیز با فرا رسیدن فصل سرما و افزایش مصرف در بخش خانگی، باز هم مشکلاتی در حوزه تامین گاز صنایع و نیروگاهها بروز کند.
آرش نجفی رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران به تشریح علل ناترازی در حوزه گاز و راههای بهبود آن پرداخت؛ وی معتقد است برای خروج از ناترازی در بخش گاز باید روش هایی چون بهینه‌سازی مصرف خانگی، مشارکت دادن مردم با ابزارهای تشویقی، تحول در وزارت نفت و نیرو و جلب همکاری بخش خصوصی هم‌زمان و به‌صورت یک زنجیره منسجم، اجرا شوند.
ارزش افزوده گاز بالاتر از این است که برای گرمایش استفاده شود
همان‌طور که در روزهای معتدل سال، اغلب با کسری برق مواجه نیستیم و با گرم شدن هوا کسری برق آغاز می‌شود، در حوزه گاز نیز همین وضعیت وجود دارد یعنی روزهای گرم سال، گاز نیروگاه‌ها و صنایع بخصوص پتروشیمی‌ها تامین است اما با ورود موج سرما، کسری گاز آغاز می شود و این کمبود به بخش صنعت و تولید که نیازمند انرژی هستند، منتقل می شود.
البته در صنعت برق و حوزه نیروگاهی، با اعمال فشار یک کلید در دیسپاچینگ می‌توان برق یک منطقه را برای ۲ ساعت قطع کرد اما در شبکه گاز چنین امکانی وجود ندارد و نمی‌توان با یک کلید، گاز یک منطقه را قطع یا وصل کرد و پیچیدگی های خود را دارد و باید همه مراحل فنی و ایمنی بازبینی رعایت شوند.
قطع گاز صنایع بخصوص پتروشیمی ها، صنایع فولادی و دیگر صنایع برای مدت یک یا دو ماهه علاوه بر آسیب جدی به این صنایع، سبب کمبود مواد اولیه و کاهش کالای صادراتی نیز می شود یعنی چرخه صنعت و تولید کشور دچار نقصان می‌شود و بخشی از درآمدهای ارزی نیز از دست می رود.
باید این نکته را یادآور شد که ارزش افزوده گاز در اقتصاد بسیار بالاتر از آن است که برای گرمایش استفاده شود؛ این ارزش افزوده بسته به نوع کالایی که می توان تولید کرد، قابل سنجش است و بنابراین پیشنهاد می شود که صرفه اقتصادی استفاده از گاز در بخش های مختلف مورد سنجش و بازنگری قرار گیرد.
گاز در دسترس کشور روزانه حدود ۷۵۰ میلیون مترمکعب گاز
عمده مشکل در بخش گاز این است که روزانه نزدیک به ۴۰۰ میلیون مترمکعب مصرف گاز در بخش خانگی ثبت می شود آن هم در شرایطی که ظرفیت تولید روزانه کشور از حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب پیش از جنگ تحمیلی اخیر، کاهش داشته و هرچند بخشی از این افت به شبکه بازگشته یا در حال بازگشت است، اما در مقایسه با سال‌های گذشته، با افت تولید حداقل ۱۷۰ تا ۱۸۰ میلیون مترمکعبی روبه‌رو هستیم.
در سال های گذشته نیز بسته به زمان برداشت گاز، با ناترازی ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعبی مواجه بوده ایم و بر این اساس امسال کشور در خوش‌بینانه‌ترین حالت، حداکثر حدود ۷۵۰ میلیون مترمکعب گاز در اختیار دارد که از این رقم، دست‌کم ۴۰۰ میلیون مترمکعب باید فقط به مصارف خانگی اختصاص یابد و بخش دیگر نیز به نیروگاه‌ها تحویل داده شود.
در حوزه نیروگاهی نیز ساختارها متفاوت است زیرا برخی نیروگاه‌ها فقط گازسوز هستند و از نظر فنی نمی‌توان به آنها مازوت یا گازوئیل تزریق کرد اما برخی دیگر قابلیت استفاده از سوخت جایگزین را دارند. طبق برآوردهای وزارت نیرو، امسال ناچاریم حدود یک میلیون تن مازوت در نیروگاه‌ها بسوزانیم.
استفاده از مازوت علاوه بر آسیب‌های حاد زیست‌محیطی، ساختار فنی تجهیزات را به‌شدت مستهلک می‌کند به طوری‌ که نیروگاه بلافاصله پس از پایان فصل سرما نیازمند اورهال و تعمیرات اساسی سنگین می‌شود. در نهایت فشار این ناترازی ها به طور مستقیم به بخش صنعت وارد می‌شود و کمتر از ۳۰ درصد از گاز کشور را دریافت می کند.
یک سوم بخاری های گازی در کشور فرسوده و کم بازده هستند
از حدود ۲۴ میلیون واحد مسکونی موجود در کشور، ۳۰ تا ۳۵ درصد از بخاری‌های گازی با رده انرژی پایین یعنی از بخاری های فرسوده و کم‌بازده استفاده می کنند که ریشه اصلی مصرف غیرمنطقی گاز در شبکه خانگی است.
حود پنج سال است که اتاق بازرگانی ایران به دنبال جایگزینی بخاری های فرسوده هستند که طرح آن در آذر ماه سال ۱۳۸۸ از سوی شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت به دولت وقت ارسال شده بود تا نزدیک به ۱۶ میلیون بخاری فرسوده در کشور شناسایی شده و تعویض شوند. علاوه بر آن، شمار قابل‌توجهی موتورخانه و پکیج نیز نیازمند بهسازی و اصلاح فوری هستند اما در طول این پنج سال با انواع موانع مواجه بوده‌ایم به طوری که جلوی اجرای این طرح ملی را گرفته اند.
بر اساس داده‌های شرکت ملی گاز و آزمون‌های سازمان ملی استاندارد، تفاوت مصرف گاز میان بخاری‌های رده E، F و G با بخاری‌های رده A حداقل ۵۰ درصد است. اگر از میان حدود ۱۶ میلیون بخاری موجود در کشور، بیش از ۱۰ میلیون دستگاه مستقر در مناطق سردسیر را مبنا قرار دهیم که به‌دلیل شرایط اقلیمی بین هفت تا ۹ ماه از سال به صورت مداوم روشن هستند، ابعاد این اتلاف مشخص‌تر می‌شود.
یک بخاری سنتی روزانه حدود ۱۴ تا ۱۵ مترمکعب گاز می‌سوزاند، در حالی که با نصب بخاری پربازده، ۶ تا هفت مترمکعب صرفه‌جویی روزانه محقق می‌شود. تعمیم این رقم به ۱۰ میلیون بخاری در مناطق سردسیر به معنی دستیابی به صرفه‌جویی روزانه حدود ۷۰ میلیون مترمکعب گاز در شبکه سراسری است.
به تازگی شرکت گاز مدعی شده که این طرح حتی یک مترمکعب صرفه‌جویی نیز به همراه ندارد در حالی که بهره وری این تجهیزات در آزمایشگاه‌های معتبر و طبق موازین سازمان استاندارد تایید شده و این رویکرد در تمام دنیا یک رویه اثبات‌شده است.