مریم میخانک بابایی

میدان عظیم نفتی مشترک آزادگان کجاست؟
ميدان نفتی آزادگان درجنوب غربي ايران، در 80 كيلومتري غرب اهواز و در نزديكي شهر سوسنگرد و در مجاورت مرز ايران و عراق قرار دارد. اولين چاه اكتشافي در گستره اين ميدان نفتي در سال 1355 حفر و مجموعه مخازن عظيم اين ميدان با حفر دومين چاه در سال 1378 كشف گرديد. تاكنون پنج لايه توليدي شامل ایلام، سروك، كژدمي، گدوان و فهليان در ميدان آزادگان شناسايي شده‌اند و از چهار لایه سروك، كژدمي، گدوان و فهليان تولید به عمل می‌آید. بر روي نقشه همتراز سطحي، طول ميدان در بخش ايراني حدود 45 الي 60 كيلومتر، عرض آن حدود 17 كيلومتر و مساحت آن به طور تقريبي 900 كيلومتر مربع است. مجموع نفت درجای مخازن بیش از 39 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن در حدود 2.3 میلیارد بشکه برآورد می‌شود اما به دلیل وسعت زیاد میدان آزادگان، توسعه آن به دو بخش آزادگان شمالی و جنوبی تقسیم شده است.
ميدان آزادگان شمالی در واقع بخش شمالی میدان آزادگان است که مساحتی حدود ۴۶٠ کيلومتر مربع را داراست . این میدان در 120 کیلومتری جنوب غربی اهواز، در منطقه مرز مشترک ایران و عراق و عمدتاً در تالاب هورالعظیم واقع شده است.  میزان نفت درجای این میدان در مخازن سروک، کژدمی و گدوان در حدود 5.86 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن 420 میلیون بشکه برآورد می‌شود.
میدان آزادگان جنوبی در واقع بخش جنوبی میدان آزادگان است که مساحتی در حدود 440 کیلومتر مربع را داراست. طرح توسعه این میدان با هدف ایجاد ظرفيت توليد، فرآورش و انتقال نفت 320 هزار بشکه در روز از لایه‌های سروک، کژدمی و گدوان و فهلیان از طریق تکمیل 205 چاه در حال اجراست. نفت درجای این میدان 28.2 میلیارد بشکه و نفت قابل استحصال آن در حدود 1.6 میلیارد بشکه برآورد می‌شود.
طرح توسعه میدان نفتی مشترک آزادگان
میدان نفتی آزادگان با میزان نفتی که در خود دارد میدانی مشترک با کشور عراق است و در شرایطی که ایران با چالش‌های متعددی اعم از تحریم‌ها و نبود سرمایه گذاری و عدم توسعه میدان روبرو بوده و هست، کشور عراق همواره در حال برداشت از این میدان نفتی است و در صدد افرایش تولید نفت خود از 4 میلیون بشکه به 6 میلیون بشکه در سال 2029 است. این شرایط درحالیست که توسعه میدان آزادگان در بخش عَربی که به میدان نفتی مجنون معروف است توسط شرکت "رویال داچ شل" با سرعت انجام می‌شود در حالی که کار توسعه میدان مشترک آزادگان جنوبی، شمالی در خاک ایران به کُندی پیش می‌رود. عراق طی این سال‌ها توانسته است با مشارکت کمپانی‌های نفتی خارجی و استفاده از فناوری‌های روز دنیا و سرمایه گذاری آنها، برداشت قابل توجهی نفت را از این میدان از آن خود کند و طبق آخرین میزان اعلامی، برداشت نفت عراق از میدان مجنون که در نزدیکی بصره است نزدیک به 245 هزار بشکه در روز است. اما نکته حائز اهمیت این است که میدان نفتی آزادگان با ذخایر عظیم خود، یکی از دارایی‌های استراتژیک ایران محسوب می‌شود که با برداشت نفت از این میدان توسط عراق بدون رعایت اصول همکاری‌های دوجانبه، می‌تواند به تهدیدی برای امنیت انرژی ایران تبدیل شود و جدا از امنیت انرژی نیز این حق حیاتی ایران است که بتواند از این منابع عظیم خدادادی که حق این کشور است بهره برداری کند. ایران به دلیل تحریم‌های بین‌المللی، با مشکلات فراوانی برای توسعه میدان‌های نفتی از جمله این میدان روبرو بوده ‌است. روند توسعه همانطور که گفته شد به کُندی صورت گرفته است و بعضا نیز نفت قابل توجهی با توجه به ظرفیت این مخازن به دست نیامده است و بخشی از نگرانی‌های موجود ازدیاد برداشت عراق از میادین مشترکی همین است که ایران هم می‌تواند از آن سهمی داشته باشد؛ اما تنها برداشت از این میدان با افزایش توان فناوری و توان مالی می‌تواند بر این عرصه بچربد؛ از این رو سالها نگاه ما به میدان مشترک نفتی آزادگان به مثابه ضرب المثل "دست ما کوتاه و خرما بر نخیل" است.
واضح است که فعالیت ایران در استحصال نفت با چالش‌های متعددی از اواخر دهه 70 برای سرمایه گذاری و برداشت از میدان مواجه بوده است اما بیشتر از اینکه نتایج مورد انتظاری به دست آید تنها حصرتی به جا مانده که تحریم‌ها بزرگ ترین عامل اصلی آن بوده است. زیرا در چند مرحله شرکت‌های خارجی اقدام به همکاری در میادین نفتی بخش جنوبی و عربی آزادگان کردند و قراردادهای همکاری هم امضا شد اما در نهایت به دلیل تحریم‌ها و فشارهای سیاسی بویژه آمریکایی‌ها این میدان برای ایران توسعه نیافته باقی ماند.
در ادامه با نگاهی به روند سرمایه گذاری و قراردادهایی که برای توسعه میدان صورت گرفته است می‌پردازیم و سپس نگاه دوباره وزارت نفت وتاکیدات پزشکیان رئیس جمهور کشورمان را که مدت زمان را برای اجرای طرح توسعه اعمال کرده‌اند را مورد ارزیابی و بررسی قرار می‌دهیم.
روایتی تاریخی و ناکام از مشارکت با خارجی‌ها در توسعه آزادگان
وزارت نفت ایران در ابتدا برای توسعه میدان مشترک نفتی آزادگان در سال ۲۰۰۱ میلادی ( 1380 شمسی) قراردادی را با شرکت ژاپنی "اینپکس" امضا کرد. اما پس از چند سال و به دلیل عدم فعالیت مستمر این شرکت ژاپنی، این قرارداد توسط وزارت نفت ایران لغو گردید. طبق برنامه، پیش‌بینی‌شده بود که تولید نفت توسط این شرکت ژاپنی در فاز اول توسعه این میدان، ۳۲۰ هزار بشکه در روز باشد که این همکاری محقق نشد.
در سال ١٣٨٥ که ژاپنی‌ها از توسعه میدان نفتی آزادگان جنوبی کناره گیری کردند، طرح توسعه زودهنگام این میدان در سال ١٣٨٦ به طور مشترک به شرکت ملی حفاری ایران و شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب واگذار شد و در پایان همان سال، ظرفیت تولید روزانه آزادگان جنوبی به ٢٠ هزار بشکه رسید. همچنین با پایان مرحله دوم تولید زودهنگام این میدان نیز در دولت نهم، تولید آزادگان جنوبی به حدود ٥٠ هزار بشکه در روز افزایش یافت.
در ادامه این روندِ توسعه میدان آزادگان، در مهر سال ۱۳۸۹ و در اوایل دولت نهم، قراردادی در خصوص همه مخازن‌ میدان آزادگان بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی نفت چین امضا شد. این قرارداد که در قالب بیع متقابل بود به ارزش ۲٫۵ میلیارد دلار به امضا رسید و با توجه به تغییرهای اعمال شده در طرح جامع توسعه (MDP)، عملیات اجرایی این طرح از شهریور سال ۱۳۹۱ همزمان با تصویب طرح جامع تجدید نظر شده توسعه میدان (RMDP) آغاز شد. اما همکاری با چینی‌ها نیز به دلیل تعلل در توسعه میدان مشترک ایران و عراق در آزادگان جنوبی در اردیبهشت ۱۳۹۳ لغو گردید.
 اما با امضای برجام و اقبال ورود شرکت‌های صاحب نام خارجی، وزارت نفت در فروردین ۱۳۹۵، خبر از انعقاد یک تفاهم نامه محرمانه بین شرکت ملی نفت ایران و توتال فرانسه برای توسعه میدان آزادگان منتشر کرد. البته جزئیات این قرارداد و محرمانگی آن به دلیل این بود که شرکت فرانسوی ۶ ماه برای ارائه پیشنهاد فنی خود فرصت خواست تا اين شرکت برنامه و طرح خود را براي توسعه اين ميدان آماده کند و بعد از برگزاري مناقصه، توسعه آن را در اختيار بگيرد. بر اساس گفته‌ها این تفاهم نامه الزاما قرارداد نبود و همزمان در خصوص توسعه این میدان با چندین شرکت معتبر اروپایی و آسیایی صحبت شده بود و آن‌ها نیز اظهار تمایل برای همکاری داشتند. اما همکاری توتال در آزادگان نیز بی نتیجه باقی ماند.
پس از نافرجامی که در برجام با خروج آمریکا از آن پدید آمد و حضور شرکت‌های خارجی که اشتیاق به سرمایه گذاری در ایران را داشتند اما با این رویکرد، یکی پس از دیگری کنار کشیدند، نگاه توسعه‌ای کشور به داخل معطوف شد. در حال حاضر تولید نفت از این میدان توسط شرکت‌های داخلی در حال انجام است و در آن زمان نیز این روال صورت می‌گرفت اما باز نکته حائز اهمیت توسعه میدان و ازدیاد برداشت از میدان مشترکی بود که رقیب در حال برداشت و اتمام آن است و ما همچنان در کش و قوس انتخاب شرکت‌ها و افرادی هستیم که کار را به آنها بسپاریم!  
همانطور که گفته شد، پس از دلسردی که از سرمایه گذاران خارجی پدید آمد نگاه‌ها به داخل معطوف شد، پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم و چند پاره‌گی میدان به شرکت‌ها و یا اجماع در همکاری مشترک در آن مطرح گردید. همکاری که در نوع قرارداد IPC شکل بگیرد. در نهایت بیژن زنگنه وزیر نفت وقت، در تاریخ ۷ مرداد ۹۶، با بیان اینکه محور اصلی قرارداد توسعه میدان نفتی آزادگان افزایش ضریب بازیافت است، اعلام کرد که اگر بخواهیم با تکنولوژی فعلی خودمان از این میدان برداشت کنیم، ضریب بازیافت ما زیر ۱۰ درصد است و در آینده نزدیک، شاهد افت فشار میدان خواهیم بود؛ در حالی که ما به دنبال افزایش ضریب بازیافت این میدان با استفاده از تکنولوژی‌های روز جهان هستیم. زمزمه‌های توسعه میدان آزادگان با این شرط به شرکت‌های داخلی واگذار شد که می‌بایست نه تنها یک شرکت بلکه شرکت‌هایی داوطلب انجام این امر شوند که اجماعی از توان مالی، اجرایی و قابلیت فناوری را داشته باشند. پس رویکرد سرمایه گذاری و تفکر داخلی سازی به شرکت‌های نفتی داخلی تبدیل به شرکت‌های اکتشاف و تولید (E&P) شد تا با یکپارچه سازی علاوه بر سرمایه گذاری در داخل بتوانند در صورت حضور شرکت‌های خارجی به عنوان شریک ایرانی با آنها همکاری داشته باشند. اما مشکل اصلی منابع مالی بود که این موضوع عامل اصلی در عدم توسعه میدان نفتی آزادگان طی آن و این سالها بوده است که این دلیلی بر باز شدن پای بانک‌های کشور بر توسعه این میدان نفتی شد. این همکاری در سال 1401 در دولت سیزدهم روی داد اما قبل از آن جابه جایی‌ها و کش و قوس‌های فراوانی را این میدان با شرکت‌ها و مجریان امر تجربه کرد که در نهایت حرکت کُند فعالیت‌ها در مقابل حرکت دور تُند رقیب در بخش عربی این میدان هر گونه تلاش فعالان داخلی را به مثابه توقف و درجا زدن تلقی می‌کرد. برداشت از منطقه صورت می‌گرفت اما در حدی نبوده و نیست که بتوان انتظار داشت.
در سال 1401 تفاهم‌نامه توسعه میدان مشترک نفتی آزادگان، میان شرکت ملی نفت ایران و 6 بانک‌ خصوصی و دولتی و 6 شرکت‌ اکتشاف و تولید داخلی امضا شد. براساس این تفاهم‌نامه، سرمایه مورد نیاز برای توسعه این میدان قرار شد که از سوی بانک‌های ملی ایران، ملت، تجارت، پارسیان، پاسارگاد و شهر و شرکت‌های قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا (ص)، توسعه صنعت نفت و گاز پرشیا، توسعه نفت و گاز مپنا، هلدینگ انرژی گستر سینا، پتروپارس و مهندسی و صنایع نفت (اویک) تأمین شود. بر اساس تفاهم نامه قرار شد ۶ بانک داخلی ۸۰ درصد و ۶ شرکت اکتشاف و تولید ۲۰ درصد آورده این پروژه را تأمین کنند. همچنین مقرر گردید که توسعه میدان در طول هفت سال اجرا شود و شرکت اکتشاف و تولید آزادگان برای این منظور باید ۷ میلیارد دلار سرمایه مورد نیاز را تأمین کند که با توجه به الگوی جدید قراردادهای نفتی این قرارداد و تولیدی شدن آن از سال دوم که منجر به بازپرداخت سرمایه از سوی کارفرما متناسب با میزان توسعه و تولید می‌شود، شرکت‌ها نیازی به تأمین کل ۷ میلیارد دلار در ابتدای پروژه ندارند و در صورت پیشرفت موفق طرح تا سال دوم می‌توانند از محل بازپرداخت پروژه تا سال هفتم برای تأمین مالی باقی پروژه اقدام کنند. با توسعه جامع این میدان‌، بر اساس مطالعات انجام‌شده از سوی شرکت‌های مختلف داخلی و خارجی، پیش‌بینی می‌شود تولید از این میدان به حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز برسد.
روند فعالیت این تفاهم نامه‌ها به امضا قراردادی در اسفند 1402 مبنی بر توسعه یکپارچه میدان مشترک نفتی آزادگان به‌عنوان بزرگ‌ترین پروژه سرمایه‌گذاری دولت سیزدهم رسید. این قرارداد به ارزش ۱۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت دشت آزادگان اروند متشکل از 9 شرکت حقیقی است. قرارداد طرح بهبود بازیافت، افزایش تولید و انجام عملیات بهره‌برداری یکپارچه میدان مشترک نفتی آزادگان را با شرکت توسعه نفت و گاز دشت آزادگان اروند پس از مذاکرات فنی، قراردادی و مالی فشرده، به‌مدت  ۲۰ سال و به میزان تولید برآورد تجمعی نفت خام حدود ۲، ۵۵۸ میلیون بشکه امضا کرد.
با توجه به حجم قابل توجه نفت‌خام درجا به‌ویژه نفت‌خام فوق‌سنگین، وجود مخازن متعدد، قرارگیری در منطقه تالاب هورالعظیم و شرایط خاص اقلیمی و زیست محیطی این تالاب، منطقه مرزی ایران و عراق، وجود مهمات و تجهیزات باقی‌مانده از هشت سال دفاع مقدس در منطقه و از طرفی فعالیت‌های توسعه‌ای کشور همسایه در میدان مشترک مجنون، توسعه آن ضمن اهمیت ویژه، با پیچیدگی‌های فنی، اجرایی و مدیریتی خاصی همراه است.
اما شروع کار به اینجا ختم نشد چون با توجه به امضا قرارداد در سال 1402، به مدت 2 سال توقف در اجرای این پروژه به دلیلی نامعلوم از سوی شرکت ملی نفت اعمال گردید. توقفی که به بهای مکیدن نفت از شریان‌های اصلی از سوی رقیب بوده و هست و مدیران نفتی این موضوع را بیشتر از همگان می‌دانستند.
این ادعا از سوی حسین زنگنه مدیرعامل وقت شرکت توسعه نفت و گاز دشت آزادگان اروند مجری و نماینده اعضا کنسرسیومی طرح توسعه میدان است که اعلام کرد که طرح توسعه یکپارچه و تولید و بهره‌برداری میدان مشترک نفتی آزادگان در هشتم دی‌ماه 1404 به‌طور رسمی از سوی شرکت ملی نفت ایران تنفیذ و ابلاغ شده است.
همچنین محمود امین نژاد مدیرعامل شرکت توسعه نفت و گاز دشت آزادگان اروند در گفتگو با خبرگزاری فارس عنوان کرد که از سال 1402 که قرارداد این همکاری بسته شد، روند ادامه کار به دلایل نامعلومی متوقف شده است و به نظر می‌رسد تا قبل از آن، ابلاغیه‌ای به این شرکت برای اجرا صادر نشده است. بنده از ۵ بهمن ماه به این شرکت آمدم و تا قبل از ۲۹ شهریور ۱۴۰۴ که این قرارداد در حضور رئیس جمهور تنفیذ، ابلاغ و نهایی شد، تا آن موقع حرکت خاصی روی این میدان انجام نشده بود. لذا بعد از تنفیذ قرارداد در شهریور، کنسرسیومی متشکل از ۵ بانک شامل بانک ملی، ملت، تجارت، پارسیان و شهر به علاوه صندوق توسعه ملی تشکیل شد و دو سهامدار جزء شامل مپنا و پتروپارس که هر کدام بین ۳ تا سه و نیم درصد سهام در اختیار داشتند و بقیه سهام متعلق به سایر اعضای کنسرسیوم یعنی بانک‌ها و صندوق توسعه ملی است.
وی اظهار می‌دارد: اینکه عده‌ای می‌گویند، بانک‌های حاضر در این کنسرسیوم به تعهدات خود عمل نکردند، به هیچ وجه درست نیست، بلکه تعهدات آنها انجام شد و وزارت نفت و شرکت نفت در 7 دی ماه 1404 قرارداد با شرکت توسعه نفت و گاز اروند را ابلاغ کرد و با ابلاغ قرارداد، یعنی اینکه مقدمات اجرا را فراهم کنید یا اصطلاحاً قرارداد افکتیو یا تنفیذ موثر شد. این قرارداد با شرکت مهندسی توسعه نفت و وزارت نفت تنفیذ شد و مراحل اجرایی توسط شرکت اروند به زودی انجام می‌شود و میدان نفتی دشت آزادگان را برای تحویل به سهامداران آماده می‌کند.
با این توضیحات، کاشف به عمل آمد که دلیل توقف و یا تعلل در ادامه طرح بانک‌ها نبوده‌اند بلکه وزارت نفت ابلاغیه انجام کار به شرکت اروند را با گذشت زمانی که نامعلوم است، صادر کرده است. تعلل برای پروژه‌ای که از اهمیت صدچندان برخوردار است و این نهاد دولتی نیک می‌داند هر ثانیه تاخیر در انجام کار منجر به زیان هنگفتی از این میدان مشترک نفتی خواهد بود.  اما نسبت به ابلاغ آن در زمان مقتضی تاخیر اعمال کرده است.
مدیران نفتی می‌گویند که پروژه استارت خورده است
امیر مقیسه مدیر سرمایه‌گذاری و کسب و کار شرکت ملی نفت ایران در گفتگوی اختصاصی با ماهنامه دنیای انرژی در خصوص پروژه آزادگان و انجام کار گفت: شرکتی که توسط بانک‌ها و شرکت اکتشاف و تولید و صندوق توسعه ملی تاسیس شده است توانسته است منابع مالی مورد نیاز خود را به دست آورد و بر اساس قولی که داده شده بود و رئیس جمهور هم پیگیر آن هستند و دستور دادند در حال حاضر این منابع مالی به خوبی در دسترس شرکت توسعه نفت و گاز دشت آزادگان اروند است.
وی ادامه داد: تغییراتی که لازم است در کادر اجرایی وسازماندهی شرکت اتفاق بیفتد تا به چابک‌تر شدن این شرکت کمک کند، صورت گرفته است و از طرفی وزارت نفت در صدد مساعدت در تسریع توسعه این میدان توسط شرکت دشت آزادگان اروند است. پس با مهیا شدن تجهیزات و منابع مالی خواهیم توانست سرعت خوبی در افزایش تولید نفت این میدان صورت گیرد و همکاران ما در شرکت ملی نفت و دشت آزادگان اروند و شرکت متن به عنوان مجری این قرارداد، جلسات مستمری دارند و استراتژی توسعه و انجام عملیات اجرایی در میدان در حال نهایی کردن است و شرکت دشت آزادگان اروند اقلام بلندمدت مورد نیاز را ثبت و همچنین مناقصات خود را ثبت کرده است و در خصوص حفاری و تامین دکل اقدامات خوبی داشته است و امیدواریم با این منابع مالی و آمادگی تجهیزات شاهد جهش خوبی در توسعه و افزایش تولید میدان آزادگان باشیم.
تجربه عدم پایداری بانک‌ها در رویکرد سرمایه گذاری
اینکه تا به حال واریزی بانک‌ها برای تامین مالی در پروژه آزادگان به موقع صورت گرفته است جای بسی امیدواری است. اما تامین مالی توسط بانک به تجربه نشان داده است که در پروژه‌ها گاها با تعلل صورت گرفته است و این موضوع به دلیل زیان ده بودن بخش اعظمی از بانک‌های کشور به دلیل کاهش سپرده گذاری‌ها و خروج منابع مالی از بانک‌ها بوده و بدنه بانکی کشور را با زیان مواجه کرده است. از سویی دیگر، این که اغلب بانک‌ها با زیان مواجه هستند و شاخص کفایت سرمایه بانک‌ها آنها را در هر نوع سرمایه گذاری با اشکال مواجه می‌کند نیز دلیل دیگری بر‌ای ادعاست.کفایت سرمایه بیشتر بانک‌های کشور زیر 8 درصد است. 8 درصدی که شاخص میانگین مورد نظر بانک مرکزی برای سرمایه گذاری است. اغلب بانک‌های کشور شاخص یک درصد را یدک می‌کشند که این رقم، شاخص مناسبی برای سرمایه گذاری نیست و طبیعی است که این بانک‌ها قادر به تداوم سرمایه گذاری نخواهند بود. به اعتقاد کارشناسان تجربه جهانی و داخلی نشان می‌دهد که پروژه‌های بالادستی نفت و گاز باید توسط شرکت‌های تخصصی اکتشاف و تولید و با استفاده از منابع صندوق‌های حاکمیتی، بازار سرمایه و مشارکت سرمایه‌گذاران حرفه‌ای اجرا شود، نه با تبدیل بانک‌های تجاری ناتراز به سهامدار اصلی صورت گیرد.  وقتی بانکی با کفایت سرمایه حدود یک تا ۴٫۵ درصد و نسبت بالای تسهیلات غیرجاری، میلیاردها دلار از منابع خود را در پروژه‌ای ۱۵ تا ۲۰ ساله قفل می‌کند، عملاً نقدینگی و توان پاسخ‌گویی‌اش به سپرده‌گذاران را تضعیف می‌کند و اگر پروژه با تأخیر، تحریم، یا افت قیمت جهانی نفت مواجه شود، این سرمایه‌گذاری می‌تواند برای نظام بانکی به بحران تبدیل شود؛ آن‌هم در شرایطی که بانک‌های کشور با زیان و مطالبات سنگین دست و پنجه نرم می‌کنند.
نقد سازنده این گزارش بر سرمایه گذاری بانک‌ها از این روست که بانک‌ها می‌توانند نقش واسطه گری اعتباری و یا اعطای تسهیلات را بر عهده گیرند نه سهامدار اصلی پروژه‌ها باشند. از سویی دیگر سهامدار بودن بانک‌ها در زمره بنگاه داری بانک‌ها محسوب می‌شود. پدیده‌ای که بارها و بارها نسبت به گذار از این رویکرد تاکید شده بود و شاید در آینده این موضوع به عنوان نقص عملکرد به حساب آید و منجر به خروج بانک‌ها از پروژه شود که نشانه بارز آن معطل و معلق بودن مجدد پروژه آزادگان و معطل ماندن دوباره این پروژه حساس نفتی شود.
سخن آخر
آزادگان؛ پروژه‌ای بدون فرصت برای آزمون و خطاست. پروژه بزرگی که از سال 1355 کشف و از دهه 70 فعالیت تولیدی خود را آغاز کرده است و با آمد و رفت‌های نافرجام بین المللی همچنان حسرتی بر دلها نهاده است که بالاخره چه زمانی توسعه و ازدیاد برداشت از این منطقه نفتی تحقق می‌یابد. میدانی که رقیبی سرسخت و فعال در مقابل خود دارد و هر لحظه در حال زورآزمایی است. پس توسعه بزرگترین میدان مشترک نفتی ایران، آزادگان یک ضرورت ملی و استراتژیک است و تحمل آزمون و خطا ندارد. تصمیمات نادرست شاید به ظاهر خساراتی را در بر نداشته باشد اما به لحاظ ژئوپلتیک و ساختاری چنان خساراتی را موجب می‌شود که باید علاوه بر امروز پاسخگوی آیندگان باشیم که نتوانستیم میراث دار آنها باشیم. توسعه میدان نفتی آزادگان با فراز و نشیب‌های متعددی همراه بوده است . توقف در تولید را تجربه کرده است. پس لازم است هر چه زودتر نسبت به توسعه این میدان همت گماشت و هر نوع عواملی که مانع از انجام کار خواهد بود از کنار برداشت. باید از هدررفت منابع ملی جلوگیری شود زیرا برداشت زیاد از میادین مشترک به مثابه هدررفت منابع برای ما تلقی می‌شود که باید به سرعت آن را با راه اندازی و تسریع در کار جبران کرد. اکنون میزان تولید در میدان آزادگان به حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار بشکه در روز رسیده است و قرار است با طرح توسعه میدان به تولید میانگین ۵۰۰ هزار بشکه در روز ارتقا یابد.