مریم میخانک بابایی

در میانه فروردین ماه 1405دشمن آمریکایی-صهیونی کینه انتقام جویانه خود را نشان داد و به چند پتروشیمی یوتیلیتی محور حمله کرد. مجتمع‌های پتروشیمی که هم خود به صورت مستقل تولید کننده برق  وبخار بودند و هم واحدهای صنایع محوری که نیروگاه‌های چند مگاواتی برای مصرف خود و دیگر مجتمع‌های پتروشیمی ایجاد کردند، این واحدها را دشمن مورد هدف و آسیب قرار داد.
در این حملات به مجتمع‌های فجر انرژی خلیج فارس ۱ و ۲ واقع در سایت ۲ و ۴ منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی، مبین انرژی خلیج فارس و دماوند انرژی عسلویه واقع در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس عسلویه به‌عنوان قلب تپنده یوتیلیتی این صنعت پتروشیمی که نقش کلیدی در پایداری تولید و اکو سیستم صنعت پتروشیمی دارند صدماتی جدی وارد شد. البته شرکت‌های مبین و دماوند که برق، آب و اکسیژن پتروشیمی‌های عسلویه را تامین می‌کردند هدف اصلی حمله آمریکایی ـ صهیونی بوده‌اند‌. اما به پتروشیمی پارس در عسلویه آسیبی وارد نشد اما این واحد پتروشیمی برای تداوم فعالیت نیازمند یوتیلیتی از دیگر واحدهای آسیب دیده است در نتیجه این واحد نیز تاکنون ( 30 فروردین 1405) در توقف تولید قرار دارد. شرکت‌های مبین و دماوند فعالیتی مشابه فجر انرژی در ماهشهر داشته‌اند و به همین دلیل گفته می‌شود که برق تمامی پتروشیمی‌های عسلویه تا بازسازی این شرکت‌ها خاموش خواهد ماند. 
در این رابطه حسین علیمراد مدیر پیشین برنامه‌ریزی و توسعه شرکت صنایع ملی پتروشیمی در گفت‌وگو با ایلنا درباره تاثیر حمله به مجتمع‌های تامین یوتیلیتی پتروشیمی‌ها بر آینده صنعت پتروشیمی اظهار داشت: از نیمه فروردین تا آغاز آتش‌بس، درتلاشی هدفمند و به منظور تحت فشار قرار دادن ستون‌ اصلی اقتصاد ایران، حمله به مجتمع‌های تامین‌کننده برق، بخار و دیگر سرویس‌های جانبی صنعت پتروشیمی در ماهشهر و عسلویه و دیگر مجتمع‌های تولیدی از جمله پتروشیمی بندر امام، پتروشیمی بوعلی سینا‌ و پتروشیمی پارس توسط امریکا و اسرائیل انجام پذیرفت. اما این صدمات مستقیما منجر به اخلال در فرآیند تولید و توقف تولید در بیش از ۵۰ مجتمع پتروشیمی در این دو منطقه و بطور غیرمستقیم کاهش و یا توقف تولید در بیش از ۱۰ مجتمع پتروشیمی در دیگر مناطق شد.
از سویی دیگر، پور ابراهیم کارشناس انرژی و مطلع در امور پتروشیمی‌ها درگفتگو با خبرنگار ماهنامه دنیای انرژی گفت: در ایران یوتیلیتی واحدهای پتروشیمی در ماهشهر و عسلویه توسط یوتیلیتی سنترهای فجر، مبین و دماوند تامین می‌گردد که این واحدها در اثر حملات صورت گرفته از مدار عملیاتی خارج گردیدند. با خارج شدن این واحدهای یوتیلیتی، عملا مجتمع‌های پتروشیمی وابسته به آن‌ها در دو منطقه ماهشهر و عسلویه متوقف شده‌اند.
وی ادامه داد: در واقع نوع حملات انجام شده به نحوی بوده است که با خارج شدن واحدهای یوتیلیتی و عدم تامین برق و بخار، عملا واحدهای پتروشیمی وابسته از مدار تولید خارج شوند. اما لازم به ذکر است که دشمن آمریکایی صهیونی، حتی به واحدهای یوتیلتی مستقل مجتمع‎‌های پتروشیمی نظیر بندرامام و رازی نیز حملاتی را انجام داده است. همچنین برخی مجتمع‌های دیگر نظیر تبریز، امیرکبیر، کارون، شیراز و جم نیز مورد آسیب نسبی قرار گرفته است. به عنوان مثال دشمن اقدام به زدن واحدهای بوتادین (BD) مجتمع‌های تبریز، امیرکبیر و جم نموده است.
وی تصریح کرد: از جمله اثرات این حملات در منطقه ماهشهر و عسلویه این است که به عنوان مثال تقریبا 75 درصد از کل ظرفیت صنعت پتروشیمی ایران در منطقه ماهشهر و عسلویه مستقر است و عملا در حال حاضر این ظرفیت متوقف است. بدیهی است که برخی آلترناتیوها توسط شرکت ملی صنایع پتروشیمی و با همراهی مجتمع‌های مستقر لحاظ شده است که واحدها به صورت گام به گام و بر اساس اولویت کشور وارد مدار شوند.به عنوان مثال واحدهای پلیمری و شیمیایی مورد نیاز حیاتی بازار داخلی به صورت گام به گام با برق شبکه و برخی تدابیر دیگر وارد مدار شوند. نکته حائز اهمیت این است که مشکل یوتیلیتی صرفا برق نیست بلکه بخار نیز هست؛ چرا که توربین ژنراتورهای آسیب دیده به صورت حرارتی بوده است که با حرارت آن نیز بخار تولید و به خطوط تولید تزریق می‌گردید. به عنوان مثال می‌توان بخشی از کسری بخار را از طریق راه اندازی واحدهای آمونیاک (بدون راه اندازی واحدهای اوره)، تامین نمود که این نیز نیازمند بررسی دقیق و همه جانبه است.
پور ابراهیم تاکید کرد: از جمله واحدهای حیاتی در عسلویه که در حال حاضر شات داون است، می‌توان به واحدهای نوری، جم، پارس، کاویان اشاره نمود. به عنوان مثال اهمیت واحد حیاتی پارس، در تامین استایرن کشور به عنوان تنها تولیدکننده استایرن است که در همان دوران پیش از جنگ نیز کمبود تقریبا 300 هزار تن استایرن داشتیم و با توجه به ظرفیت 600 هزار تنی استایرن، این کمبود دوچندان خواهد شد. از جمله صنایع با سطح وابستگی بالا به استایرن می‌توان به صنعت رنگ و رزین اشاره نمود که متاسفانه آسیب بسیاری خواهد دید.
این فرد مطلع در حوزه پتروشیمی ادامه داد: همچنین از جمله واحدهای حیاتی در ماهشهر که در حال حاضر شات داون است، می‌توان به واحدهای تندگویان و کارون اشاره کرد. این دو واحد به عنوان تنها تولیدکنندگان پلی اتیلن ترفتالات و ایزوسیانات در ایران به شمار می‌آیند که متاسفانه صنایع مرتبط با آن‌ها از جمله صنعت بسته بندی، الیاف و پلی یورتان نیز آسیب جدی خواهد دید.
وی گفت: صنعت پتروشیمی یکی از صنایع راهبردی و اشتغال زا در پایین دستی است که تقریبا یک میلیون 100 هزار نفر در این صنعت به صورت مستقیم در بخش پایین دستی آن مشغول به فعالیت هستند و هرگونه نوسانات جدی (همچون وضعیت فعلی)، این میزان اشتغال را به صورت جدی تهدید می‌کند. بدیهی است که در این شرایط حساس، نیاز است که همزمان با اجرای سیاست احیای واحدهای پتروشیمی و وارد مدار شدن پلکانی واحدهای حیاتی، شرکت ملی صنایع پتروشیمی با کمک تمامی ذینفعان، اقدام به واردات اساسی محصولات پتروشیمی پایه در کشور نماید و اجازه داده نشود که آسیب‌های وارده به مجتمع‌های پتروشیمی، به صورت تصاعدی به صنایع پایین دستی منتقل گردد.
آنچه از شرایط موجود برمی آید و بر اساس بررسی‌های به عمل آمده، توربین‌های آسیب دیده و بویلرهای تولید برق و بخار پتروشیمی‌ها خساراتی دیدند. مجتمع‌هایی که خود علاوه بر تامین برق خود، قادر به تامین نیاز واحد دیگر با اتصال به شبکه سراسری انتقال برق بودند و حتی در تابستان و در زمان پیک مصرف به مردم منطقه هم کار برقرسانی را انجام می‌دادند.
پتروشیمی بندرامام در ماهشهر که خود ظرفیت تولید برق 250 مگاواتی را دارد توانایی انتقال برق تا 100 مگاوات را به شبکه سراسری برق را داشته است که متاسفانه در این حمله دشمن مورد آسیب قرار گرفته است.
علیمراد می‌گوید: حملات صورت‌گرفته که به‌طور مستقیم چندین مجتمع کلیدی پتروشیمی و به‌ویژه مجتمع‌های تامین کننده انرژی و یوتیلیتی مناطق را هدف قرار داد، عملا نشان‌دهنده تغییر رویکرد در نوع تهدیدها علیه اقتصاد کشور است. در این الگو، تمرکز بر نقاطی است که بیشترین وابستگی متقابل و زنجیره‌ای را در شبکه صنعتی کشور دارند؛ به‌گونه‌ای که آسیب به یک بخش می‌تواند کل سیستم را با اخلال روبرو کند. از این منظر، هدف قرار دادن زیرساخت‌های پشتیبان نظیر تامین کننده برق و بخار و یوتیلیتی، بیش از تخریب واحدهای تولیدی، دارای اثرگذاری راهبردی است.
علیمراد می‌افزاید: به عنوان نمونه با توقف تولید مجتمع‌های تولید کننده برق و یوتیلیتی در منطقه عسلویه مجتمع پتروشیمی کاویان که تامین کننده بیش از ۷۷ درصد اتیلن خط لوله اتیلن غرب کشور است نیز متوقف خواهد شد و بدنبال آن ۱۰ مجتمع تغذیه شونده از خوراک اتیلن از این خط لوله نیز مجبور به توقف تولید می‌شوند. بنابراین پیامدهای اولیه و کوتاه مدت این حملات، از جمله اختلال در روند تولید، عدم امکان راه‌اندازی طرح‌های آماده بهر‌برداری، توقف موقت فعالیت تولید برخی مجتمع‌ها، و ایجاد وقفه در زنجیره صادرات، تنها بخشی از تبعات کوتاه‌مدت است
وی ارزیابی واقعی صدمات، برنامه ریزی اولیه با در نظر گرفتن انجام بازسازی سه مجتمع تامین کننده یوتیلیتی در حداقل زمان ممکن و سپس اولویت‌بندی بازسازی دیگر مجتمع‌های تولیدی با توجه به رفع نیاز داخلی را از جمله اقدامات در راستای بازسازی برمی شمرد و می‌گوید: به عنوان مثال بازسازی و راه‌اندازی مجتمع بوعلی سینا که تامین کننده خوراک مجتمع تندگویان برای تولید محصول راهبردی پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) گرید بطری است، باید در اسرع وقت انجام پذیرد.  
با توجه به اینکه تقریبا 60 واحد پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر متاثر از حملات دشمن بوده‌اند اما خسارات وارده بیشتر به واحدهای برق  و انرژی بوده که تولید را متوقف کرده است و آنچه از گفته‌ها برمی آید به خطوط تولید محصولات پتروشیمی آسیب جدی وارد نیامده است اما با توقف تولید این زیان درآمدی برای واحدها دور از انتظار نیست.
زیان وارده به پتروشیمی‌ها چه قدر است؟
برآوردهای متناقصی از خسارات وارده به پتروشیمی‌ها حکایت دارد و در ادعای غیرکارشناسی نیز ارقام 800 میلیارد دلار را تخمین زدند که دکتر حمید حسینی سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های نفتی در گفتگو با بازار، خسارت وارده به پتروشیمی را کمتر از ۱۰ میلیارد دلار اعلام کرد و گفت: کل سرمایه گذاری صورت گرفته در صنعت پتروشیمی چیزی حدود ۸۷ میلیارد دلار است که برآورد می‌شود حدود ۱۰ درصد آن آسیب دیده است.
او در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: عددهای مختلفی در مورد مجموع خسارت وارده به زیرساخت‌ها مطرح شده است. برخی برآوردها میزان خسارت را حدود ۲۶۰ میلیارد دلار اعلام کرده‌اند اما برآورد من از خسارت حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار است که دولت پذیرفته است تا هزار مگاوات برق در اختیار مجتمع‌های پتروشیمی قرار دهد که البته این مساله ۲ الی ۳ ماه زمان می‌برد.
او درباره وضعیت تولید محصولات پتروشیمی نیز گفت: برخی از واحدهای پتروشیمی آسیبی ندیده‌اند اما از بین رفتن واحدهای یوتیلیتی و عدم تامین برق آنها باعث توقف تولید آنها شده است. حمله به مجتمع‌های پتروشیمی ایران بازار محصولاتی همچون اوره و متانول را تحت تاثیر قرار خواهد داد. ضمن اینکه محدودیت در عبور و مرور کشتی‌های مربوط به نفت و فرآورده‌های نفتی دیگر کشورهای تولیدکننده محصولات پتروشیمی نیز بازار را متاثر ساخته کرده است.
اخیرا، بساق‌زاده مدیر تولید شرکت ملی صنایع پتروشیمی (NPC) به همراه دیگر مدیران پتروشیمی که در حملات دشمن مورد آسیب واقع شده‌اند نشستی را برگزار کرد تا به بررسی روشهای تسریع تولید در حوزه تأمین یوتیلیتی بپردازند.
علیمراد در خصوص بازسازی این واحدها می‌گوید: برنامه ریزی و اقدام در راستای بازسازی، تعمیرات و راه‌اندازی سه مجتمع تامین کننده یوتیلیتی و دیگر مجتمع‌های تولیدی کلیدی باید از هم ‌اکنون مدنظر مالکان و سهامدان قرار گیرد. بودجه بندی جهت تامین مالی و تامین منابع با اولویت و تدوین راهبرد مناسب تامین ارز مورد نیاز از منابع تامین مالی دردسترس از جمله بانک مرکزی، صندوق توسعه ملی و اعتبارات و منابع داخلی بانک‌های تجاری را دیگر اقدامات در راستای بازسازی پتروشیمی‌ها عنوان کرد.
تامین مواد اولیه از صنعت پتروشیمی نیز موضوع دیگری است که با رونق پتروشیمی‌ها، محصولات تکمیلی نیز می‌تواند شکوفا شود اما با اتفاقی که بر پتروشیمی‌ها وارد آمده تبعا زیان قابل توجهی را متوجه بخش‌های پایین دست صنعت پتروشیمی وارد می‌آورد. زنجیره‌های الفینی، پلی‌الفینی و آروماتیکی صنعت پتروشیمی ایران نقشی کلیدی و راهبردی در تامین خوراک صنایع پایین‌دستی و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا دارند. محصولات صنعت پتروشیمی، از اتیلن و پروپیلن گرفته تا پلی‌اتیلن و بنزین پیرولیز، خوراک بسیاری از صنایع داخلی و بازارهای صادراتی را تشکیل می‌دهند. مجتمع پتروشیمی همچون بوعلی سینا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان محصولات آروماتیکی، علاوه بر دارا بودن سهم قابل‌توجهی در صادرات بنزن، پارازایلین و سایر مشتقات شیمیایی، خوراک مجتمع پتروشیمی تندگویان را برای تولید محصول راهبردی پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) گرید بطری برعهده دارد و توقف تولید بر این مجتمع تبعاتی را بر این بازارها مترتب خواهد شد که لازم است برای کمبود بازار داخلی نسبت به بازسازی این واحدها همت گناشته شود وهمانطور که شرکت ملی صنایع پتروشیمی در اقدامی فوری صادرات محصولات پاتروشیمی را متوقف کرد تا نیاز داخل با کسری مواجه نشود.
بحران‌های اقتصادی با جنگ بیشتر خود را نشان می‌دهد اما برای تولیدکنندگان ما که سال‌های با تحریم‌ها در جنگ اقتصادی غیرمستقیم هستند و اساسا از بروز این بحران‌ها شوکه نیستند و به سرعت توانایی راهی برای رفع آن هستند این باره پس از آسیب به یوتیلیتی واحدهای پتروشیمی در صدد بازسازی  ویافتن راهی برای رفع آن هستند و از نشست‌ها و جلسات پشت سرهم که انجمن‌ها و اتاق‌های بازرگانی با بخش‌های خصوصی ترتیب می‌دهند پرواضح است که از این میدان سربلند بیرون خواهند آمد.
ماهنامه دنیای انرژی در شماره‌های آینده با بررسی و ارزیابی‌های بیشتری در خصوص تبعات آن به میزان  پیشرفت و بازسازی واحدهای پتروشیمی خواهد پرداخت.