مریم میخانک بابایی- تلاقی دو موضوع مهم ناترازی گاز و برق در زمستان 1405 بیش از گذشته خود را نشان می‌دهد. تابستان این سال با محدودیت برق صنایع گذشت و اخیرا آرمان خالقی دبیرکل خانه صمت از عدم النفع صنایع از خاموشی‌ها را 700 هزار میلیارد تومان اعلام کرد.
از تابستان که بگذریم به زمستان می‌رسیم. زمستانی که اگر هوا بسیار سرد باشد بسیار زمستان سختی خواهد بود. چون علاوه بر کمبود گاز به دلیل ناترازی گذشته و آسیب‌های جنگ، سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها با مشکل مواجه خواهد شد و این نیروگاه‌ها توان تولید برق را از دست خواهند داد و بخش‌هایی از کشور با خاموشی‌های برنامه ریزی شده مواجه می‌شوند، و صد البته برق خانگی در اولویت است اما برق واحدهای صنعتی با خاموشی چند روز در هفته مواجه خواهند شد. قطعی برق ادارات و ساعات کار کارمندان گزینه‌هایی است که برای کنترل برق مد نظر قرار گرفته است.
برای آگاهی از وضعیت موجود و سوالاتی از این قبیل که زمستان امسال با چه روندی قرار است در حوزه برق مدیریت شود و وضعیت سوخت نیروگاه‌ها چگونه است، ماهنامه دنیای انرژی گفتگویی را با دکتر عبدالامیر یاقوتی مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامه‌ریزی امور مشتریان شرکت توانیر انجام داده است که در ادامه می‌خوانید.
اخیرا محمد اله‌داد مدیرعامل توانیر از کمبود سوخت نیروگاهی و خاموشی زمستانه سخن گفت. در این مورد بگویید که چه قدر احتمال خاموشی زمستانه وجود دارد و برای مواجهه با این بحران وزارت نیرو چه راهکارهایی را به کار بسته است؟
همانطور که می‌دانید نیروگاه‌ها برای تامین برق نیازمند انرژی هستند و انرژی مورد نیاز آن‌ها گاز است. به عبارتی 90 درصد تولید انرژی ما از گاز و بعد نیروگاه اتمی و بخشی نیز انرژی آبی و خورشیدی است. اما برای مواجهه با کمبود گاز احتمالی در زمستان اقدامات خوبی در زمینه کلان افتاده است که یکی توسعه انرژی‌های خورشیدی است. اما اینکه در زمستان با کمبود گاز مواجه هستیم و می‌بایست از سوخت دوم استفاده کنیم، نیروگاه‌های ما در حال تجمیع سوخت مایع و تکمیل مخازن برای شرایط خاص هستند که اگر با کمبود عرضه گاز مواجه شدیم با سوخت مایع تولید برق را ادامه دهیم.
از سویی دیگر آمادگی شبکه را دائم رصد می‌کنیم تا تامین برق دائمی داشته باشیم. ضمن اینکه برای حفظ پایداری شبکه بحث بهره‌وری و کاهش تلفات را دنبال می‌کنیم. با استفاده کنندگان برق غیرمجاز برخورد می‌کنیم و آن‌ها را سامان می‌دهیم. برای کنترل بیشتر و اتلاف انرژی به توسعه کنتورهای هوشمند روی آوردیم که بتوانیم مدیریتی بر مصرف بهینه انرژی داشته باشیم. در کنار اینها هم طرح‌های بهره‌وری ایجاد کردیم که یکی از آن‌ها جایگزینی موتور کولرهای قدیمی با جدید بود. بحث روشنایی معابر را مد نظر قرار دادیم و درنهایت 60 طرح را تدوین و دنبال کردیم تا برای زمستان امسال که احتمال کمبود انرژی داشته باشیم بتوانیم با استفاده از سوخت جایگزین کمتری به پایداری شبکه تامین برق برسیم.
یکی از موضوعات بحث تامین سوخت است. می‌گویند نیروگاه‌ها ظرفیتی برای ذخیره سوخت مایع دارند. یعنی اگر سه ماه زمستان خیلی سرد باشد و نیروگاه‌ها مجبور باشند به دلیل محدودیت گاز فقط از سوخت مایع استفاده کنند آیا این حجم از سوخت مایع قابل دریافت است؟ سال‌های گذشته نیروگاه‌ها چالش تامین سوخت مایع را داشتند.
تدبیر اصلی این است که ظرفیت مخازن را توسعه بدهیم و این اتفاق افتاده و دوم اینکه این مخازن فعلا پر است.
یعنی برنامه ریزی کردید که ذخایر را فقط برای زمستان نگهدارید؟
همین طور است. یعنی در این ماه‌هایی که شرایط خاصی نداریم و وضعیت مطلوب تر است از این منابع استفاده نمی‌کنیم که در فصل سرد با مشکلی مواجه نشویم و سوخت مورد نیاز داشته باشیم.
البته این دستور است که باید صددرصد مخازن نیروگاه‌ها پر باشد و الان هم صددرصد مخازن سوخت مایع نیروگاه‌ها پر است.
با توجه به اینکه حجم مخازن پر است آیا وزارت نفت، این سوخت مایع را در مواقع مورد نیاز قرار است شارژ کند؟
ببینید مخازن ما الان تامین شده است و شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی این وظیفه را کامل انجام داده است.
پس چرا مدیرعامل توانیر اخیرا گفته‌اند که اگر گاز نباشد با خاموشی زمستانه مواجه خواهیم بود؟ چه نگرانی وجود دارد با وجودی که سوخت مایع هم تامین می‌شود؟
نکته‌ای که وجود دارد این است که اولا سوخت اصلی نیروگاه‌ها گاز است و بناست برق مورد نیاز از طریق گاز تولید شود. اما در مواقعی که با ناترازی گاز مواجه می‌شویم سوخت جایگزین سوخت مایع است ( گازوئیل و مازوت). از این رو این سوخت در حال حاضر برای مواقع مورد نیاز تامین شده است اما نیروگاه‌ها که نمی‌توانند سطح گسترده‌ای از محل خود را به ذخایر سوخت مایع اختصاص دهند و این ذخایر تا دوره‌ای قابل مصرف است و بالاخره تمام می شود و می‌بایست دوباره شارژ شود. البته همه این موارد در زمانی است که هوا بسیار سرد باشد و گاز خانگی در اولویت قرار بگیرد و به دلیل ناترازی، نیروگاه‌ها از دریافت گاز با محدودیت مواجه شوند و مجبور به استفاده از سوخت مایع شوند. این سوخت مایع با همین میزان پرشدگی در نیروگاه‌ها در چند روز مصرف می‌شوند و اگر سوخت به موقع نرسد نیروگاه با کمبود مواجه می‌شوند. اما اگر هوا خیلی سرد نشود و گاز هم به نیروگاه‌ها در روزهایی تعلق بگیرد؛ در روزهای تامین سوخت گاز، همین میزان سوخت مایع نیروگاه‌ها می‌تواند به کار خود ادامه دهند و خاموشی نخواهیم داشت.
پس می‌گویید همه ادعاهای خاموشی‌های زمستانه در صورت سردی بیش از حد هوا خواهد بود و در آن صورت سوخت مایع با محدودیت مواجه می‌شود؟
همین طور است.
نیروگاه‌ها چه میزان سوخت به طور روزانه مصرف دارند؟
کل ذخایری که می‌توانیم از سوخت ذخیره کنیم تقریبا معادل 3.5 میلیارد لیتر است و این استاندارد جهانی است و باید ببینیم چند روز می‌توانیم سوخت را نگه داریم و همانطور که گفتیم این گونه نیست که کل نیروگاه‌ها را تبدیل به مخزن کنیم. از این میزان 3 میلیارد قابل استفاده است. حالا این برای چند روز نیروگاه جواب می‌دهد؛ باید گفت که روزانه 250 میلیون لیتر نیاز داریم. یعنی هر 4 روز یک میلیارد لیتر سوخت مایع مصرف می‌شود. باز می‌گویم که این در شرایط بسیار سرد خواهد بود.
اما در مجموع باید گفت که به مجموعه شبکه گاز ما در زمان جنگ آسیب‌هایی وارد شده است و تدابیر خاصی باید اندیشیده شود که البته خود شرکت ملی نفت در همکاری با ما فعالیت‌هایی را در حوزه راهبری انجام داده است که در این حوزه مدیریت بحران می‌کنیم.
آیا وزارت نفت تعهد داده است که در زمستان سوخت مایع را به میزان مورد نیاز تامین کند. چون از آنجایی که مشخص است این سوخت مدت زمان کمتری دوام دارد و برای پایداری برق می‌بایست سوخت بیشتری به نیروگاه‌ها تعلق گیرد؟
انجام همه تعهدات شرکت ملی گاز و نفت به زیرساخت‌ها بستگی دارد. وقتی مجموعه‌ای در جنگ آسیب دیده است، برای راه اندازی به ایجاد زیرساخت‌های جدیدی نیاز است و شاید این زیرساخت‌ها فعلا وجود نداشته باشد و به برنامه زمان بندی سه ماه بعد نرسد و طبعا بخش نیروگاهی با محدودیت‌هایی مواجه شود و شاید برای ارائه تعهد نیز با چالش‌هایی مواجه باشد. با این وجود سازمان‌های امنیتی و نظارتی وارد می‌شوند و بحران را در کشور مدیریت می‌کنند تا این بحران با اجماع و وفاق ملی به حداقل برسد.
البته همه تمهیدات تامین سوخت نیست. صرفه جویی می‌تواند به حل بحران کمک کند یا اینکه چه قدر سوخت جایگزین تعلق گیرد. مدیریت مصرف همین سوخت تحویلی هم خود راهکار بهینه است که می تواند به دیگر بخش‌ها کمک کند.
از سویی دیگر راهکارهای دیگری در مناطق مختلف کشور ممکن است انجام شود که این مناطق به دلیل اقلیم با هم فرق دارند و همه اینها تبدیل به برنامه‌هایی شده است تا ما را در مواجهه با بحران هدایت می کند و اینکه بدانیم در لحظات بحرانی چه باید کرد. ما در حال حاضر درباره آینده‌ای صحبت می‌کنیم که اگر هوا معقول باشد و زمستان سخت نباشد و شاید بحرانی نباشد. اما اگر زمستان خیلی خیلی سردی داشته باشیم شاید طوری باشد که از توانایی ما هم خارج باشد. هدفمان این است که ارامش در جامعه حفظ شود و تمام توانمندی‌هایمان را برای این کار انجام می‌دهیم. اقداماتی را هم انجام داده‌ایم، شرکت ملی گاز هم انجام داده است و این وظیفه همه ماست که به مردم خدمت کنیم.
توانیر اعلام کرده است که در زمستان سرد قرار است برای مناطقی که ممکن است با خاموشی‌هایی به دلیل کمبود سوخت مواجه شوند از همین الان که مهرماه هست، سازوکار و تجهیز پنل‌های خورشیدی را بدهد. به نظر شما آیا این راهکار به سرعت قابل انجام است؟
خوشبختانه با توجه به اینکه نصب پنل‌های خورشیدی در کشور توسعه پیدا کرده و زیرساخت‌های اولیه و سازوکارهایی که می‌تواند به اینجا برسد، روند سریعی پیدا کرده است و شاید در ماه 1000 مگاوات یک دفعه وارد مدار می‌شود و این عدد قابل توجهی است که شاید سه سال پیش اصلا قابل تصور نبود، لذا چنین اقداماتی این امکان را به ما می‌دهد که در مناطق و جاهایی که با بحران انرژی مواجه است بتوانیم از این مزیت بهره ببریم و از نصب پنل خورشیدی استفاده کنیم و انشااله که بتوانیم بخشی از مشکل را این گونه حل کنیم.
برای شرکت‌های پتروشیمی‌ها و یا فولادی‌ها که دچار آسیب‌هایی در جنگ در حوزه نیروگاهی شدند، بگویید که وزارت نیرو چه خدماتی را توانسته است به این مجموعه‌ها ارائه دهد تا بتوانند برق مورد نیاز داشته باشند تا به تولید برسند؟
این موضوع در اختیار مدیریت شبکه است اما تا آنجایی که می‌دانم، جاهایی که شبکه اجازه می‌داد و مشکلات کمتر بود برق این مجتمع‌ها تامین شده است و تامین برق آن‌ها جز وظایف ما بوده است و ما شرایطی را فراهم کردیم که بتوانند تولیداتشان را داشته باشند و از این دیدگاه که آن‌ها محصولات اساسی برای مردم تولید می‌کردند از تولید محصولات کشاورزی گرفته تا فولاد و پلاستیک و محصولات پایین دستی و غیره، به همین دلیل توجه ویژه به این واحدها شده است. تا الان که توانستیم و با کمکی که در حوزه صنعت و با همراهی مردم و بازارهای مالی شده و با کمک بورس انرژی و اوراق صرفه جویی و غیره توانستیم بخش قابل ملاحظه‌ای را تامین کنیم.
صنعت که چرخه اقتصاد را می‌گرداند، برای حمایت از آن که پایداری برق داشته باشد چه برنامه‌ای دارید. چون احتمال خاموشی زمستانه برای آن قوت گرفته است و صنایع هشدار غیر مستقیم دریافت کرده‌اند؟
ما همه این کارها را انجام می‌دهیم که بتوانیم برق مطمئن برای صنایع، متناسب با برنامه‌ها ارائه دهیم و طبیعتا یکی از برنامه‌هایی که در بخش مدیریت بار صورت گرفته همکاری با صنایع است. البته تامین برق صنایع به این معنا نیست که هر چقدر می‌خواهند برق مصرف کنند. در واقع در همکاری با وزارت صمت به نتیجه رسیدیم که با توجه به محدودیتی که می‌تواند در زمستان بوجود آید ببینیم کدام یک از صنایع در اولویت قرار دارند که محدودیت برق کمتری داشته باشند تا اگر با خاموشی مواجه شدند این واحدها خسارت کمتری به آن صنف و مردم به بار آورند.
در مورد اینکه گفته می‌شود خاموشی‌های چند روزه برای صنایع در زمستان اتفاق می‌افتد، همه حدس و گمان است. بنابراین باید وارد موضوع شویم و ببینیم سناریو مختلف چیده شود. ما سناریو صفر هم داریم. سناریویی که دو روز خاموشی و یا اصلا خاموشی زمستانه هم داریم. اینها همه بسته به شرایط است. ولی بیشتر سعی می‌کنیم شرایط مصرف را به گونه‌ای هدایت کنیم که از همین روزها که وارد زمستان نشدیم مصرف مناسبی داشته باشیم. از ذخایر کمتر استفاده کنیم که در روزهای سخت از آن‌ها استفاده کنیم به طوری که محدودیت‌هایمان کنترل شده باشد. یعنی یک روزهایی محدودیت و خاموشی زیاد نباشد درحالیکه در دوره‌ای محدودیت کم باشد. اگر این گونه حرکت کنیم به نظر خیلی سخت تر از سال‌های گذشته نباشد و بتوانیم برق اقشار بیشتری از مردم را تامین کنیم.
در مورد برنامه ریزی و 60 طرحی که صحبت کردید بیشتر بگویید که برای کنترل تولید و مصرف برق چه فرایندی را در دست اقدام دارید و در حال حاضر در حال چه بازنگری‌هایی در توانیر هستید؟
توسعه انرژی‌های خورشیدی جز دستور کار ماست و باید انجام شود. بهره‌وری انرژی و جلوگیری از تلفات بحث بعدی ماست که در حال انجام است. توسعه کنتورهای هوشمند برنامه اساسی ماست که باید انجام شود و همکاری مشترکین متناسب با ظرفیت و ویژگی و شرایط کشور در طرح‌های مدیریت بار مورد توجه ویژه قرار دارد. ادارت در کشور بخش مهمی هستند که چه ساعاتی بیایند و بعد ساعات اداری خود این فرایند بسیار پیچیده را دنبال کنند که هر ساختمانی که کار نمی‌کنند مصارف بهینه داشته باشد و مصرف‌شان را کنترل کنند که بهره وری بیشتری داشته باشند.
به کنتور هوشمند اشاره کردید الان چه تعداد کنتور هوشمند نصب شده و تا پایان سال قرار است چه تعداد نصب شود؟
به نظرم تا پایان سال 10 میلیون کنتور هوشمند قرار است نصب شود. تا الان 7 میلیون نصب شده است و تا پایان سال 3 میلیون دیگر نصب خواهد شد. نصب کنتور هوشمند مشترکین بزرگ تقریبا خیلی وقت است که تمام شده و در حوزه مشترکین کوچکتر و پرمصرف هاست که این طرح دنبال می‌شود.